Książę pomorski Bogusław X z pierwszą i drugą żoną: Małgorzatą Brandenburską i Anną Jagiellonką. Fragment Genealogii książąt pomorskich Corneliusa Crommenyego (1598). Zbiory Muzeum Narodowego w Szczecinie
Oprócz ciekawych przedmiotów na kierunku Przekład interkulturowy i intermedialny oferujemy specjalności poszerzające wiedzę językową i kulturową o drugi krąg językowy, oto opis jednej z nich.
Fragment obrazu zreprodukowany powyżej oddaje specyficzną sytuację Szczecina, leżącego na granicy między Polską a Niemcami. To graniczne położenie jest zaletą Szczecina – miejsca codziennych spotkań i współpracy Polaków i Niemców – ale też jest źródłem problemów wynikających z niezrozumienia sąsiada. Pomysł na stworzenie specjalizacji „Przekład z niemieckojęzycznego obszaru kulturowego” wziął się właśnie z konieczności radzenia sobie z problemem, jakim jest wzajemne niezrozumienie Niemców i Polaków. Nie wynika ono wyłącznie z doświadczeń tysiącletniego sąsiedztwa, lecz także z różnic kulturowych. Bywało to w przeszłości i bywa nadal powodem napięć i konfliktów, których można uniknąć dzięki poznaniu specyfiki obu kultur i dzielących je różnic. Równocześnie jednak widać i w Polsce i w Niemczech fascynację sąsiadami – podobnymi, a przecież tak innymi. Najwyraźniej widać to w obszarze kultury – w sferze, w której kształtuje się świadomość narodowa. Z tego względu specjalizacja zaprojektowana została tak, by jej ukończenie dawało umiejętność dostrzegania różnic między postrzeganiem świata za pomocą kultury w Polsce i w Niemczech. W efekcie absolwenci będą dysponować umiejętnością porównywania i „tłumaczenia” kultur, które nie mają swoich odpowiedników, co daje wyjątkowe kompetencje, pozwalające na działalność na styku kultury polskiej i niemieckiej.
Zajęcia opierają się w dużej mierze na pracy studentów pod opieką wykładowców. Dotyczy to zwłaszcza trzeciej części specjalizacji (translatorium), jednak również na wcześniejszych etapach studenci będą pracować samodzielnie i w niewielkich grupach, rozwiązując postawione przed nimi problemy.
Pierwszą część specjalizacji stanowią zajęcia dające wiedzę o różnicach między kulturą polską i niemiecką. Nie chodzi jednak o regularny kurs historii. lecz o skupienie się na charakterze tych różnic. W związku z tym omawiane będą m.in. kwestie definiowaniu narodu i patriotyzmu, stosunku do państwa, prawa i pracy, a także roli religii w życiu publicznym. Znakomitym przykładem takiego problemu jest kwestia „wielostopniowego patriotyzmu w Niemczech. Wbrew pobieżnemu poglądowi Niemcy nie są krajem jednolitym i składają się z kilku innych krajów (landów) – jak Bawaria, Saksonia czy Palatynat – z którymi mocno identyfikują się ich mieszkańcy. Patriotyzm Bawarczyków czy Sasów nie wyklucza jednak innego, skierowanego na Niemcy jako państwo. Sytuacja ta jest na tyle obca polskiej kulturze, że nie ma nawet odpowiednika w języku, stanowi jednak o specyfice Niemiec.
Druga część specjalizacji stanowi blok przedmiotów zajmujących się poszczególnymi dziedzinami kultury: literaturą, sztuką i filmem w ujęciu porównawczym. Obok zagadnień specyficznych, związanych z charakterem danej dziedziny kultury, w programie każdego z przedmiotów pojawią się tworzące wspólny mianownik specjalizacji. Należy do nich m.in. problem transferu kultury, czyli „wędrowania” wzorów. W obiegowej opinii wędrówka ta odbywa się zawsze z zachodu na wschód, z Niemiec do Polski – tymczasem jest wiele przykładów innej sytuacji. Przykładem tego jest kariera gdańskiego rzeźbiarza Andreasa Schlütera w Berlinie, a w nowszych czasach rola, jaką w świecie niemieckiej awangardy odegrał Stanisław Przybyszewski. W tej części specjalizacji dyskutowane będą problemy „narodowego profilowania” historii kultury (np. „polonizacji” Wita Stwosza), jak również kwestia genezy i znaczenia sztuki III Rzeszy i socrealizmu w Polsce, ruchy gloryfikacji niemieckiej przeszłości na polskich ziemiach zachodnich po 1989 r., a także różnice w recepcji sztuki nowoczesnej i współczesnej.
Trzecią część zajęć stanowi translatorium tekstów kultury, dające praktyczne umiejętności pracy komparatystycznej. Pod pojęciem tekstów kultury rozumiane są na naszych studiach nie tylko teksty literackie czy źródłowe, ale też wszystkie wytwory kultury – dzieła sztuki, filmy czy działania teatralne. Podstawą translatorium jest dyskusja – nie chodzi bowiem o stworzenie zestawu indywidulanych referatów, lecz o wypracowanie metody pracy zespołowej, pozwalającej wykorzystywać kompetencje i doświadczenia grona osób pracujących nad podobnymi zagadnieniami. Jest to umiejętność niezbędna przy pracy w systemie projektowym, który obecnie staje się podstawową formą zatrudnienia w humanistyce.
dr Rafał Makała
Komparatystyka w Szczecinie 
